POLSKIE TOWARZYSTWO ETOLOGICZNE

POLISH ETHOLOGICAL SOCIETY


TADEUSZ GARBOWSKI

 

Garbowski, Tadeusz (1869-1940), syn Juliana, prokuratora Sądu Okręgowego w Złoczowie, i Klementyny z Gryzieckich; wywodził się od Zawiszy Czarnego z  Garbowa; pol. zoolog-etolog i filozof przyrody, był też literatem, kompozytorem i malarzem, z wykształcenia także prawnikiem. Po ukończeniu z wyróżnieniem gimnazjum w Złoczowie i Lwowie (1886) odbył studia wyższe na Uniwersytecie Lwowskim na Wydz. Prawnym, po czym (1890) wstąpił na Wydział Filozoficzny dla studiów przyrodniczych; w roku następnym przeniósł się na uniw. w Wiedniu, gdzie studiował przede wszystkim zoologię; we Lwowie był uczniem  m.in. B. Dybowskiego, zaś w Wiedniu C. Clausa, K. Grobbena i in. 1893 uzyskał stopień doktora fil., w 1897 zaś habilitował się na docenta zoologii Uniw. Wiedeńskiego; był asystentem u K. Grobbena w Inst. Zoologii i Anatomii Porówn., a następnie  w Zakładzie Zoologii u B. Hatscheka i prowadził wykłady. W 1898 na propozycję Antoniego Wierzejskiego przeniósł się na Uniwersytet Jagielloński do Krakowa; tu początkowo pełnił funkcje asystenta i docenta, w 1903 r. został profesorem zoologii; w latach 1904-1914 miał samodzielną pracownię w katedrze zoologii na UJ (którą po A. Wierzejskim od 1912 r. kierował M. Siedlecki); w 1920-1921 wykładał zoologię w zastępstwie Michała Siedleckiego.  Wówczas jeszcze zajmował się anatomią zwierząt, mechaniką rozwoju i filogenetyką. W okresie pracy w Wiedniu i Krakowie przebywał w biologicznych stacjach naukowych w Roscoff, Villefranche sur Mer, w Neapolu i Trieście oraz poznał zakłady zoologii i muzea w wielu miastach Europy. Prowadził dyskusje naukowe ze sławnym uczonym Ernestem Haecklem. Zainteresowanie się psychologią zwierząt wyrosło dopiero z jego późniejszej fascynacji filozofią przyrody, którą uprawiał od 1911 r. w Katedrze Filozofii Przyrody UJ jako jej kierownik do przejścia na emeryturę w 1935. W 1922 r. założył na Uniwersytecie Jagiellońskim Pracownię Psychogenetyczną (w 1926 wg innych opracowań: w 1925 r.) przekształconą w Zakład o tej samej nazwie, poświęcony badaniom psychiki i obyczajów zwierząt; był jego kierownikiem do przejścia na emeryturę w 1935 (po nim przejął go M. Siedlecki); pracował tam jeszcze do 1939, kiedy to dn. 6-X-1939 został aresztowany przez hitlerowców razem z innymi profesorami UJ; zginął z wyczerpania w obozie koncentracyjnym w Sachsenhausen pod Oranienburgiem tym samym, w którym zmarł też M. Siedlecki i przebywał R.J. Wojtusiak do czasu wyratowania go stamtąd przez Karla von Frischa; wszyscy oni trafili tam w wyniku osławionej Sonderaktion Krakau.

Podobnie jak inny filozof, Douglas A. Spalding, Garbowski interesował się kilkoma dziedzinami zoologii i filozofii przyrody. Prac z zakresu psychologii zwierząt opublikował w latach 1935-1936 niewiele; wymie­nić tu można Die Rolle des Gedächtnisses bei einer blindgeborener Katze (1936) i Von der Wiederholbarkeit einmaliger instinktiver Handlungen (1936); wiele prac zostało nie ukończonych. Jego uczniem w tym zakresie był Roman J. Wojtusiak, który w 1945 przejął Zakład przemianowany na Zakł. Psychologii i Etologii Zwierząt (a potem jeszcze dwukrotnie na: Zakł. Etol. i Psychol. Zwierz. i Zakł. Zoopsychologii i Etologii Zwierząt); ze współpracowników Zakładu w różnych okresach należy wymienić choćby ornitologa, Bronisława Ferensa (ur. 1912), Kazimierza Kowalskiego (ur. 1925), zoologa i paleontologa, a także zoologa Kazimierza Wodzickiego jun., po wojnie profesora uniwersytetu w Wellington na Nowej Zelandii.

Wśród publikacji filozoficznych zasługująna wzmiankę Die Organismen und das anorganische Weltbild. Erkenntniskritische Materialien zur wissenschaftlichen Philosophie (Leipzig 1910), La Philosophie de l'Homogénisme (Bull. int. Acad. Sci. Crac. Sčr. B, 1914), a po polsku rozszerzony tekst wykładu Poznanie jako czynnik biologiczny (W: W poszukiwaniu prawdy. Wstęp do teoryi poznania. [Wyd. Towarzystwa Filozoficznego w Krakowie Nr 2]. Kraków 1911, ss. 1-40); śmierć  przerwała pracę nad głównym dziełem filozoficznym, nad którym pracował.

Prócz prac naukowych T. Garbowski publikował sonety pod pseudonimem Leona Płoszowskiego (czym przypominał Romualda Minkiewicza); w 1904 r. wspólnie w Elizą Orzeszkową wydał pod pseudonimem Juliusza Romskiego powieść Ad astra, do której dostarczył pomysłu i większości materiału (dopiero w drugim wyd. tej książki w 1935 ujawnił swoje nazwisko). Grał koncertowo i komponował; należał też do komisji egzaminacyjnej UJ z zakresu muzykologii. Ilustrował też artystycznie prace naukowe (w czym był podobny do M. Siedleckiego). Miał duże zdolności dydaktyczne; od 1925 prowadził wykłady z zakresu zoopsychologii i etologii zwierząt, które budziły duże zainteresowanie. Był członkiem wielu towarzystw naukowych krajowych i zagranicznych.

R.J. Wojtusiak: Garbowski Tadeusz (1869-1940). Pol. Słown. Biogr., 7 z. 3/33, 1949, ss. 271-272; Z. Fedorowicz, R.J. Wojtusiak: Tadeusz Garbowski jako zoolog (1869-1940). Memor. Zool., 24, 1972, ss. 1-118; R.J. Wojtusiak: W 110-lecie urodzin Prof. dra Tadeusza Garbowskiego. Wszechświat, 1979 z. 10, ss. 234-235.

 

Unowocześnił Jerzy A. Chmurzyński © (e-mail: j.chmurzynski@nencki.gov.pl) 8 lutego 2007 r.


green.gif (257 bytes) Historia polskiej etologii
green.gif (257 bytes)
Etologia
green.gif (257 bytes) Aktualności

Back to home page, Nencki home page