Prace ogólne
poziom wyższy
(podane w układzie chronologicznym)

© Jerzy Andrzej Chmurzyński (j.chmurzyński@nencki.gov.pl)


Polskojęzyczne
  • J. Dembowski: Psychologia zwierząt, wyd. 2. Warszawa 1950 (wyd. niem.: Tierpsychologie. Berlin 1955 ]; wyd. ros.: Psichołogija żywotnych. Moskwa 1959 ]). [bez piśmiennictwa]

Uwaga: rozdziały o tropizmach i instynkcie są beznadziejnie przestarzałe - mogą służyć tylko do poznania historii zagadnienia! W rozdz. II Psychologii zwierząt można znaleźć prekursorskie tezy epistemologiczne Dembowskiego dotyczące rewolucji naukowych; przeszły one jednak niezauważone, podobnie jak paradygmatyczne idee innego Polaka, Ludwika Flecka, które również znalazły szersze uznanie dopiero po ich prezentacji przez Thomasa Kuhna.

  • R. J. Wojtusiak: Zasadnicze pojęcia i metoda interpretacji w zoopsychologii. W: Materiały do nauczania psychologii pod red. L. Wołoszynowej. Ser. I. Psych ogólna, t. I. Warszawa 1969, ss. 223-240.
  •  
  • J. Żabiński: Zagadnienia zoopsychologii. W: Materiały do nauczania psychologii pod red. L. Wołoszynowej. Ser. I. Psych ogólna, t. I. Warszawa 1969, ss. 257-305.
  •  
  • J. Altman: Biologiczne podstawy zachowania. Warszawa 1970.
  •  
  • A. Kühn: Zoologia ogólna. Warszawa 1970, ss. 167-239.
  •  
  • W. G. Van der Kloot: Zachowanie się zwierząt. Warszawa 1971.
  •  
  • J. A. Chmurzyński: Etologia a zoopsychologia. W: Powstawanie nowych dyscyplin naukowych pod red. E Geblewicza. Wrocław-Gdańsk 1973, ss. 17-67.
  •  
  • A. Manning: Wstęp do etologii zwierząt. Warszawa 1976.
  •  
  • R. J. Wojtusiak: Etologia opisowa zwierząt (Obyczaje zwierząt). [UJ, Skrypty uczelniane Nr 529]. Kraków 1986.
  •  
  • B. Sadowski, J. A. Chmurzyński: Biologiczne mechanizmy zachowania. Warszawa 1989 [bez piśmiennictwa].
  •  
  • E. J. Godzińska: Etologiczna analiza zachowania się i jego uwarunkowań przyczynowych. Kosmos, 46, 1997 Nr 2 (235), ss. 181-192 ],

spośród nich można zwłaszcza zalecić jako najprostszą i najkrótszą książkę Williama G. Van der Kloota, jako najnowocześniejszą z ogólnych i wszechstronnych - książkę Bogdana Sadowskiego i Jerzego A. Chmurzyńskiego; bardziej ograniczona tematycznie (bez zmysłów i etologii człowieka), ale za to na wysokim poziomie jest książka Aubreya Manninga; dla zainteresowanych etologią [i psychologią zwierząt] z punktu widzenia epistemologii można polecić artykuł Jerzego A. Chmurzyńskiego (choć trzeba go uzupełnić lekturą nowszego artykułu E. J. Godzińskiej).

 

Obcojęzyczne
  • G. P. Baerends: Aufbau des tierischen Verhaltens. In: [Kü kenthals] Handbuch der Zoologie, VIII Bd., Lfg 7 Nr. 10 (3). Berlin 1956, ss. 1-32.
  •  
  • N. Tinbergen: On aims and methods of ethology. Z. Tierpsychol., 20, 1963, ss. 410-433.
  •  
  • G. Tembrock: Verhaltensforschung. Eine Einfü hrung in die Tier-Ethologie. 2. Aufl. Jena 1964.
  •  
  • R. A. Hinde: Animal Behaviour. A synthesis of ethology and comparative psychology. New York 1966 (wyd. niem.: Das Verhalten der Tiere. 2 Bände. Frankfurt 1973; wyd. ros.: Powiedienije żywotnych. Sintiez etołogii i srawnitielnoj psichołogii. Moskwa 1975).
  •  
  • P. R. Marler and W. J. Hamilton III: Mechanisms of Animal Behaviour. New York 1966 (wyd. niem.: Tierisches Verhalten, Mechanismen des Verhaltens. Berlin 1972).
  •  
  • I. Eibl-Eibesfeldt: Grundriß der vergleichenden Verhaltensforschung. München 1967 (5. Aufl. 1978; wyd. ang. Ethology. The Biology of Behavior. New York 1970, 2nd ed. 1975; wyd. fr. Éthologie, biologie du comportement. Paris 1972).
  •  
  • P. H. Klopfer, J. P. Hailman: An Introduction to Animal Behavior. Ethology's first century. Englewood Cliffs, N. J. 1967.
  •  
  • R. Chauvin: Psychophysiologie. T. II: Le Comportement animal. Paris 1969 (wyd. ros.: Powiedienije żywotnych. Moskwa 1972).
  •  
  • J. C. Ruwet: Éthologie, biologie du comportement. Paris 1970.
  •  
  • G. Tembrock: Tierpsychologie. ["Die neue Brehm-Bücherei" Bd. 455]. Wittenberg 1972.
  •  
  • A. F. Fraser: Farm Animal Behaviour. London 1974.
  •  
  • G. Le Masne: La méthode expérimentale en éthologie. Rev. Quest. Sci., 145, 1974, ss. 455-480.
  •  
  • P. J. B. Slater: A reassessment of ethology. In: The Biology of Brains ed. by W. B. Broughton. Symp. Inst. Biol. No. 21, 1974, ss. 89-114.
  •  
  • J. Alcock: Animal Behavior. An evolutionary approach. Sunderland, Mass. 1975, 2nd ed. 1979.
  •  
  • R. Chauvin: L'Éthologie, étude biologique du comportement animal. Paris 1975.
  •  
  • E. S. E. Hafer [ed.]: The Behaviour of Domestic Animals, 3rd ed. London 1975.
  •  
  • E. N. Panow: Etołogija, jejo istoki, stanowlenije i miesto w issliedowanii powiedienija. Moskwa 1975.
  •  
  • P. P. G. Bateson & R. A. Hinde: Growing Points in Ethology. Cambridge 1976.
  •  
  • P. W. Colgan: Quantitative Ethology. New York 1978.
  •  
  • J. Y. Gauthier et al.: Ecoéthologie. Paris 1978.
  •  
  • H. H. Sambraus: Nutztier-Ethologie. Berlin und Hamburg 1978.
  •  
  • Kl. Immelmann: Einführung in die Verhaltensforschung, 2. Aufl. [Pareys Studientexte Nr. 13]. Berlin und Hamburg 1979.
  •  
  • W. H. Thorpe: The Origins and Rise of Ethology. The science of the natural behaviour of animals. London 1979.
  •  
  • R. Campan: L'Animal et son univers. Toulouse 1980.
  •  
  • N. Tinbergen: Animal Behavior. New York 1965, rev. ed. 1980 (wyd. fr.: La science du comportement. Paris 1960; wyd. ros.: Powiedienije żywotnych. Moskwa 1969).
  •  
  • P. P. G. Bateson and P. H. Klopfer [eds.]: Advantages of Diversity. In: Perspectives in Ethology, vol. 4. New York and London 1981.
  •  
  • L. C. Drickamer, S. H. Vessey: Animal Behavior. Concepts, processes, and methods. Boston 1982.
  •  
  • J. L. Gould: Ethology: The mechanisms and evolution of behavior. Norton, New York 1982.
  •  
  • R. A. Hinde: Ethology, its Nature and Relations with Other Sciences. New York-Oxford 1982.
  •  
  • G. Tembrock: Spezielle Verhaltensbiologie der Tiere, 2 Bände. Jena 1983.
  •  
  • I. Eibl-Eibesfeldt: Die Biologie des menschlichen Verhaltens. Grundriß der Humanethologie. München 1984.
  •  
  • D. McFarland: Animal Behaviour. Psychobiology, ethology and evolution. London 1985.
  •  
  • D. A. Dewsbury: Comparative psychology, ethology, and animal behavior. Ann. Rev. Psychol., 40, 1989, ss. 581-602.
  •  
  • M. Bekoff and D. Jamieson [eds.]: Interpretation and Explanation in the Study of Animal Behavior, 2 vol. (1990).
  •  
  • C. Ristau [ed.]: Cognitive Ethology. Hillsdale, N.J. 1991.
  •  
  • D. A. Dewsbury: On the problems studied in ethology, comparative psychology, and animal behavior. Ethology, 92, 1992 No. 2, ss. 89-107.
  •  
  • K. A. Houpt: Domestic Animal Behavior for Veterinarians and Animal Scientists, 2nd ed. (1991),

spośród nich można zwłaszcza zalecić podręczniki Irenäusa Eibla-Eibesfeldta, Josepha Alcocka, Davida McFarlanda, oraz J. L. Goulda, a także książkę Günthera Tembrocka (1964); Książka Roberta A. Hinde'a (1964) zasługuje na szczególne polecenie zainteresowanym motywacją u zwierząt, książka P. R. Marlera i W. J. Hamiltona - zainteresowanym zmysłami i orientacją, zaś książkę P. H. Klopfera i J. P. Hailmana - interesującym się rozwojem myśli behawioralnej (historię nauk behawioralnych dobrze i wyczerpująco omawia rozdz. 2 książeczki G. Tembrock: Podstawy psychologii zwierząt. Warszawa 1967 [której poza tym nie zalecam, gdyż jest źle przetłumaczona i niechlujnie złożona - np. schemat blokowy figuruje w niej jako „schemat blokujący” albo „schemat połączeń blokujących” (sic!), wgląd po ang. jest 'inside' zamiast insight (chyba tłumacze dyktowali tekst na dyktafon, a maszynopis nie był przez nich adiustowany?!), transfer intermodalny - to tutaj „międzyzmysłowa transportacja”, taszczyn (Philanthus triangulum) figuruje jako „tarczyn”, true goal orientation - to 'trude goal orientation', etolog jest „ekologiem” i tak dalej, i dalej; bezpieczniej jest czytać oryginał: Grundlagen der Tierpsychologie, 2. Aufl. Berlin 1967].

 

Objaśnienia:

Publikacje oznaczone „” zawierają obszerne piśmiennictwo; całkowity brak piśmiennictwa zaznaczono: „[bez piśmiennictwa]”.


Dawniejsze prace polskie - zob. Historia polskiej etologii

© Polskie Towarzystwo Etologiczne