Kalendarium / Rocznice w 2009r.

© Jerzy Andrzej Chmurzyński (j.chmurzyński@nencki.gov.pl)


Rok Karola Darwina

Rok Karola Darwina
(zob. Darwin, ewolucja)


W 2009 r. wypadają następujące ważne rocznice:

Oprócz rocznic ściśle związanych z naszą specjalnością - w dobie powrotu do zjednoczonej Europy - warto niekiedy zadumać się nad korzeniami europejskiej cywilizacji. Wiadomo, że składają się na nią trzy nurty: (1) moralność judeochrześcijańska, (2) filozofia grecka i (3) prawo rzymskie. Każdy z nich wszakże czerpał z poprzedników czy to w Egipcie, czy w Mezopotamii. I tak w br. mija 3695 lat od śmierci (1686 r. prz. Chr.) wielkiego reformatora prawa, króla Babilonii, Hammurabiego, który zostawił po sobie słynną diorytową stelę, na której klinowym pismem wyryto jego Kodeks (zob. wybrane przykłady praw; cały tekst - zob. Kodeks Hammurabiego, przekład Marek Stępień, Warszawa 1996). (W obliczeniu rocznicy należy pamiętać, że nie było roku 'zerowego': 1 r. po Chr. poprzedzał 1 r. przed Chr.)

Inną rocznicą mającą znaczenie w dobie powrotu do zintegrowanej Europy jest 595-lecie otwarcia Soboru Powszechnego w Konstancy (1414-18). Na tym to bowiem soborze Polskę reprezentował wybitny prawnik, Paweł Włodkowic (Paulus Wladimiri vel Vladimiri), który po raz pierwszy w historii Europy wystąpił o tolerancję i jasno postawił prawo narodów do wyboru własnej drogi - nawet trwania w pogaństwie. Jeszcze z górą przez sto lat Polska świeciła w Europie przykładami pięknej tolerancji. Ostatni z Jagiellonów* wyrzekł do swego narodu te słowa: "Nie jestem królem waszych sumień". A kanclerz [wielki] koronny Jan Zamoyski (1542-1605) tak rzekł wówczas do innowierców polskich: "Kiedyby to mogło być<>Katechizmem życia chrzecijańskiego, abycie wszyscy byli katolikami, dałbym za to połowę zdrowia mojego, żebym dugą połową żyjąc, cieszył się z tej świętej jednoci. Ale jeli to będzie wam gwałt czynił, dam wszystko swe zdrowie przy was, abym na tę niewolę nie patrzył" (cyt. za Katechizmem życia chrzecijańskiego ks. Jana Zieji (Poznań: Pallotinum 1949, s. 14).

* Zygmunt August (1530 kor. -1572)

 

  • mija 170 lat od wyjścia drukiem w Polsce pierwszego pełnego wydania podręcznika etologii Julien Josepha Viréya; por. historia polskiej etologii
  •  
  • mija 70 lat od opublikowania pracy J. Grohmanna: Modifikation oder Funktionsreifung? Zeitschr. für Tierpsychol., 2, 1939, ss. 132-144, w której autor wykazał, że gołębie nie uczą się latać, lecz ta ich zdolność dorasta ("dojrzewa") z wiekiem (por. B. Dyakowski)
  •  
  • przypada 180 roczn. urodzin Stanisława Edmunda Kluczyckiego (1829-1900), popularyzatora przyrody i działacza rybackiego, autora książeczki Mrówki (Kraków: F. Kluczycki 1897)
  •  
  • mija 150 rocznica urodzin (1859) Augusta Forela, szwajcarskiego neuroanatoma (znanego ze swych badań nad budową mózgu owadów, zwł. społecznych, anatomii mózgu ludzkiego i teorii neuronowej mózgu), znakomitego psychiatry (publikował prace z zakresu hipnotyzmu), higienisty społecznego i entomologa. Po przejściu na emeryturę (1893) Forel poświęcił pozostałe 38 lat swego życia badaniom psychologii mrówek: w latach 1869-1923 napisał ok. 500 prac, z których najbardziej znany Świat społeczny mrówek (1921-1923) zawiera wszelkie wiadomości o tych owadach, jakie autor zdołał zebrać do daty jego wydania; dlatego to Maurycy Maeterlinck [czyt. Materlink; Życie mrówek (La vie des Fourmis). Poznań 1931, wyd. 2. Mikołów 1947, ss. 11-12] uważał to dzieło za "wierzchołek" myrmekologii
  •  
  • mija 125 rocznica urodzin (1884) Zofii Bohuszewiczówny, wybitnej polskiej popularyzatorki dzieł Jean-Henri Fabre'a
  •  
  • przypada 120 roczn. śmierci (1894) George'a J. Romanesa [czyt.: Rouméni:z], przedstawiciela darwinizmu w zoopsychologii angielskiej; jednego z pierwszych zoologów, którzy pisali o inteligencji zwierząt, autora Animal Intelligence, 1863; Mental Evolution in Man, 1888
  •  
  • mija 100 rocznica urodzin (1909) Witolda Koehlera [czyt.: Köler], polskiego entomologa-hylopatologa, (specjalisty od ochrony lasu), autora książeczek Przymierze z lasem (Warszawa 1983) i Saga rodu sześcionogów (Warszawa 1984)
  •  
  • przypada 85 rocznica urodzin (1924) Georgija A. Mazochina-Porszniakowa, rosyjskiego entomologa, wybitnego badacza wzroku owadów (Otrażenije ultrafioletowych łuczej cwietkami rastienii i zrienije nasjekomych. Ent. Obozr., 38, 1959, ss. 312-325; Zrienije nasjekomych. Moskwa 1985)
  •  
  • przypada 65 rocznica śmierci (1944) Romana Kuntzego, pol. zoologa i zoogeografa, interesującego się także etologią
  •  
  • przypada 65 rocznica śmierci (1944) Marii Weryho-Radziwiłłowej, pol. pisarki i działaczki pedagogicznej, wybitnie zasłużonej pionierki wychowania przedszkolnego, autorki wielu książek dotyczących życia zwierząt, jak Nasi przyjaciele (1888, 1900), W ich świecie (1926) czy Co znalazłem w stawach u kałużach (1907) - o charakterze popularyzatorskim, z wieloma aspektami etologicznymi
  •  
  • przypada 50 rocznica śmierci (1959) Jana Prüffera, polskiego zoologa i entomologa-lepidopterologa (= specjalisty od motyli), który oprócz badań faunistycznych prowadził też morfologiczne, zwł. * w interesującym tu nas zakresie * nad obwodowym układem nerwowym i narządami zmysłowymi owadów, w tym węchu u motyli nocnych
  •  
  • przypada 45 rocznica śmierci (1964) wybitnego francuskiego psychologa i zoopsychologa, Henriego Piérona
  •  
  • mija 15 rocznica śmierci (1944) wybitnego japońskiego etologa - zwł.owadów, Katsuji Tsunekiego, człowieka tytanicznej pracy - stanowiącego samemu w sobie instytucję badawczą
  •  
  • mija 10 rocznica śmierci (1999) wybitnego etologa holenderskiego, Gerarda P.Baerendsa, który twórczo rozwinął tinbergenowską teorię instynktu; w szczególności zwrócił uwagę na fakt, że zwierzę dysponuje jakby pulą potencjalnych działań, z których niektóre mogą być wykorzystywane w fazie apetencyjnej przez różne instynkty.
  •  

Kalendarium:

Zima (22 grudzień 2007 - 28 luty 2008)

  • 27 lutego mija 20 rocznica śmierci (1989) jednego z głównych twórców etologii, Konrada Lorenza

Przedwiośnie, zaranie wiosny (29 luty - 31 marzec)

  • 11 lutego mija 85 rocznica śmierci (1924) wybitnego amerykańskiego biologa-mechanisty, pochodzenia niemieckiego, Jacques'a Loeba [czyt. Żak Löb] (ur. 1859), wybitnego badacza zachowania się bezkręgowców i twórcy pojęcia tropizmów

Pierwiośnie, wczesna wiosna (1 kwiecień - 15 maj)

  • 7 marca przypada 170-lecie urodzin wybitnego polskiego pisarza, Adolfa Dygasińskiego. Adolf Dygasiński (1839-1902) wykazywał w swej twórczości silny wpływ naturalizmu; był mistrzem w odtwarzaniu świata zwierzęcego, choć - zgodnie z ówczesnymi tendencjami - przedstawiał je w sposób antropomorficzny, w powieściach Gody życia, As, Zając; por. historia etologii w Polsce
  • 9 marca mija 75 rocznica śmierci (1834), a 17 marca 165 rocznica urodzin (1849) Władimira A.Wagnera, wybitnego rosyjskiego psychologa zwierząt
  • 11 marca mija 80-lecie urodzin Jerzego Andrzeja Chmurzyńskiego, zoologa i etologa
  • 3 kwietnia mija 75 rocznica urodzin (1934) wybitnej angielskiej badaczki obyczajów szympansów, Jane Goodall - por. badacze obyczajów i zachowania się małp człekokształtnych
  • 7 kwietnia mija 150-lecie urodzin (1859) wybitnego amerykańskiego biologa-mechanisty, pochodzenia niemieckiego, Jacques'a Loeba [czyt. Żak Löb] (zm.1924), wybitnego badacza zachowania się bezkręgowców i twórcy pojęcia tropizmów
  • 13 kwietnia mija 175 rocznica urodzin (1834) Sir Johna Lubbocka, angielskiego przyrodnika, etnologa, archeologa i ekonomisty , zajmującego się inteligencją i instynktem u owadów
  • 6 maja przypada 65 rocznica śmierci (1949) Maurycego Maeterlincka, przyrodnika, etnologa, archeologa i ekonomisty angielskiego, zajmującego się inteligencją i instynktem u owadów

Pełnia wiosny (16 maj - 20 czerwiec)

  • 24 maja mija 110 rocznica urodzin (1899) naszego wybitnego ornitologa, badacza życia i psychologii ptaków Jana Sokołowskiego
  • 11 czerwca mija 135 rocznica urodzi (1874) polskiego etologa pracującego w Paryżu, Anny Drzewiny (zm. 1944)
  • 15 czerwca upływa 140 rocznica urodzin (1869) Tadeusza Garbowskiego, założyciela krakowskiej szkoły psychologii zwierząt i etologii

Wczesne lato (21 czerwiec - 15 lipiec)

Lato (16 lipiec - 20 sierpień)

  • 24 lipca przypada 65 rocznica śmierci (1944) Romualda Minkiewicza, twórcy warszawskiej szkoły etologicznej
  • 26 lipca mija 35-lecie śmierci (1974) jednego z polskich zoopsychologów, wieloletniego dyrektora warszawskiego Ogrodu Zoologicznego, autora popularnych pogadanek radiowych o życiu i obyczajach zwierząt, Jana Żabińskiego
  • 6 sierpnia mija 115 rocznica urodzin (1864) Romana Poplewskiego, wybitnego polskiego anatoma funkcjonalnego, twórcy pojęcia 'morfoetologii'
  • 8 sierpnia przypada 155-lecie urodzin (1859) Ericha Wasmanna, T.J., niem. biologa i zoopsychologa, przeciwnika teorii Darwina, zasłużonego badaniami nad obyczajami, instynktem i inteligencją u zwierząt, autora licznych monografii dotyczących życia i obyczajów mrówek i termitów

Wczesna jesień (16 wrzesień - pocz. października)

  • 26 sierpnia przypada 105 rocznica urodzin (1904) Aleksandra B. Kistiakowskiego, wybitnegoetologa ukraińskiego, teoretyka słonecznej nawigacji ptaków

Babie lato (21 sierpień - 15 wrzesień)

Jesień (10 października - 15 listopad)

  • 1 grudnia przypada 45 rocznica śmierci wybitnego brytyjskiego biologa, J.B.S. Haldane'a

Późna jesień (jesienna szaruga), przedzimie (16 listopad - 21 grudzień)

Zima (22 grudzień 2007 - 28 luty 2008)

  • 20 grudnia mija 120 rocznica urodzin (1889) niemieckiego etologa Otto Koehlera [B. Hassenstein: Otto Koehler - sein Leben und sein Werk. Z. Tierpsychol., 35, 1974 H. 5, ss. 449-464 (Schriftenliste, ss. 473-480)], który zajmował się bezsłownym "liczeniem" u zwierząt: Vorsprachliches Denken und "Zählen" der Vögel. W: Ornithologie als als biologische Wissenschaft. Festschrift zum 60. Geburtstag von E. Stresemann, 1950, ss. 125-146; Sprache und unbenanntes Denken. W: L'Instinct dans le Comportement des Animaux et de l'Homme éd. par M. Autori et al. Paris 1956, ss. 647-675; Tierpsychologische Versuche zur Frage des "Unbenannten Denkens". Vierteljahrschr. naturforsch. Ges. Zürich, 98, 1953, ss. 242-251; Vom unbenannten Denken. Zool. Anz. Suppl. 16, 1952, ss. 202-211; Vorbedingungen und Vorstufen unserer Sprache bei Tieren. Zool. Anz. Suppl. 18, 1954, ss. 327-341
  • 22 grudnia mija 145 lat od urodzin (1864) Bohdana Dyakowskiego, piewcy polskiej przyrody i popularyzatora obyczajów zwierząt
  • 26 grudnia przypada 120 rocznica urodzin Jana Dembowskiego, autora pierwszego polskiego podręcznika psychologii zwierząt.
© Polskie Towarzystwo Etologiczne